बाळासाहेब पाटील (संपूर्ण जीवन आयुर्वेदिक फार्मा प्रा. लि.

हिवाळ्याच्या काळात खाण्यापिण्या बद्दल सर्वात सामान्य प्रश्न दह्याबद्दल असतो. काहीजण म्हणतात की दही थंड असते, तर काहींचे असे मत आहे की दह्याशिवाय पचन व्यवस्थित होत नाही. यामुळे आणखी एक पेच निर्माण होतो की रायता खावे की साधे दही ? विज्ञानाच्या दृष्टीने आणि शरीराच्या गरजा समजून घेतल्यास त्याचे निराकरण करणे खूप सोपे होऊ शकते.

             साध्या दह्यामध्ये प्रोबायोटिक्स असतात, जे आतड्यांमधील चांगले बॅक्टेरिया मजबूत करतात. ते पचन सुधारते, बद्धकोष्ठता दूर करते आणि रोगप्रतिकारक शक्तीला आधार देते. तथापि, हिवाळ्यात दह्याचा थंडावा काही लोकांसाठी त्रासदायक ठरू शकतो. विशेषतः ज्यांना सर्दी, घसा खवखवणे किंवा सायनसची समस्या आहे. वैज्ञानिकदृष्ट्या बोलायचे झाले तर, दह्याचे सेवन हानिकारक नाही, परंतु हिवाळ्यात ते कधी आणि कसे खावे हे अधिक महत्वाचे आहे. रायता हा मुळात दह्याचा अधिक संतुलित प्रकार आहे, विशेषतः हिवाळ्यात. जेव्हा जिरे, काळी मिरी, आले, धणे किंवा भाज्या दह्यात घातल्या जातात तेव्हा त्याचा थंड प्रभाव लक्षणीयरीत्या संतुलित असतो. जिरे आणि काळी मिरीसारखे मसाले पचनक्रिया जलद करतात आणि गॅस किंवा जडपणा टाळतात. म्हणूनच हिवाळ्यात साध्या दह्यापेक्षा रायता शरीरासाठी चांगला असतो. जर तुम्हाला हिवाळ्यात वारंवार सर्दी आणि खोकल्याचा सामना करावा लागत असेल, तर साध्या दह्याऐवजी हलका मसालेदार रायता खाणं केव्हाही चांगलं असतं. ज्या लोकांना पचनाच्या समस्या नाहीत आणि ज्यांचे शरीर दही सहज पचवू शकते ते दुपारी मर्यादित प्रमाणात साधे दही खाऊ शकतात. रात्री दही किंवा रायता खाणे टाळले पाहीजे कारण, वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झाले आहे, कारण या काळात पचनक्रिया मंदावते.

              रायता हा हिवाळ्यात साध्या दह्यापेक्षा अधिक सुरक्षित आणि फायदेशीर पर्याय आहे, योग्य मसाले आणि भाज्या वापरून बनवलेला रायता केवळ चव वाढवत नाही तर शरीराला उबदार ठेवतो आणि पचनक्रिया सुधारण्यास मदत करतो.